|
Büyük toplardamar varisleri
Toplardamarların görevi nedir?
Kalp her atışta vücudun ihtiyaçlarını karşılamak için bir miktar kanı atardamarlar ile dokulara gönderir. Bu temiz kan gerekli oksijeni ve besleyici maddeleri hücrelere verir ve ortamda oluşan artık maddeleri toplar. Oluşan bu kanın artık rengi koyudur ve toplardamarlar aracılığı ile kalbe geri taşınır. İşte varis bacaktaki bu toplardamarların genişlemesidir.
Bacak toplardamarları iki bölümde incelenebilir:
Yüzeysel toplardamarlar: Cilt altında yerleşirler ve gözle görülebilirler. Vücudumuzda kirli kanı kalbe taşıyan yan yollar olarak düşünülebilirler. Yüzeyel toplardamarlarda en sık görülen hastalık varislerdir.
Derin toplardamarlar: Komşu oldukları atardamarla birlikte derinde seyrederler ve gözle görülemezler. Bacak kirli kan drenajının % 90’nını sağlayan otoyollar olarak değerlendirilirler. Derin toplardamar sisteminde en sık görülen hastalık tıkanma ve iç varis olarak da bilinen kapak yetersizliğidir.
Toplardamar sisteminin görevi dokulardan alınan kanın kalbe taşınmasıdır. Atardamarların aksine toplardamarların içinde hassas kapakçıklar bulunur. Bu kapakçıklar yerçekiminin etkisine rağmen kanın kalbe doğru tek yönde hareketini sağlayıp geri kaçışı önlerler ve insan ayakta olsa bile toplardamar drenajı sağlanır. Ayakta sabit olarak çok fazla duran bireylerde ise bu kapakçıklar bozulur ve varis gelişebilir (resim 1).
Öğretmenler, hemşireler, cerrahlar, polisler, diş hekimleri, ve garsonlar risk altındadır. Buna karşın ayakta çok durmalarına karşın baldır kaslarını çok sık kullanan sporcularda varis gelişme olasılığı azdır. Uzun sure oturarak çalışmada daha az olsa da risk taşımaktadır. Sekreterlerde ve uzun sure bilgisayar karşısında çalışan bireylerde varis görülme oranı az değildir
.
Büyük Toplardamar Varisleri (Safen ven varisleri)
Büyük ve küçük safen venlerinin seyirleri boyunca görülen büyük geniş kıvrımlar oluşturan, elle ve gözle kolayca fark edilebilen varislerdir. Bunlar 4 mm’ den büyük çaplıdırlar. Cilt altında seyrettikleri için genellikle derinin rengini değiştirmezler. Damarın kendine ait yeşilimsi renginin yansıması görülür.
   
Tablo: Variköz venlerin sınıflaması
|
Tip
|
Tip1
|
Tip 1A
|
Tip 2
|
Tip 3
|
Tip 4
|
| Boyut |
0.1-2.0
mm Çap |
<0.2 mm
Çap |
1.0-2.0mm
Çap
|
2.0-4.0mm
Çap |
2.0-8.0mm
Çap
|
| Renk |
Genellikle kırmızı,
nadiren siyanotik |
Ağ şeklinde
Açık kırmızı |
Morumsu
Siyanotik |
Siyanoz
mavi arası |
Maviden mavi/
yeşil arası
|
| Açıklama |
Telenjiyektazi
“örümcek ağı” |
Telenjiyektazik
keçeli |
Venulektazi
(genellikle
belirgin) |
Retiküler venler
(minör varis) |
Genellikle yetersiz
bir perforatöre
bağlı variköz venler |
Kimlerde daha çok görülür?
Bacak varisleri muayenehane pratiğinde en sık karşılaşılan damar hastalığıdır. Yetişkin nüfusun %15-20 sini etkiler.
Kadınlarda erkeklere oranla 2-4 kat daha fazla görülür. Ailesel geçiş oranı %50 den fazladır. 20-70 yaş arası kadınların %55’ i varislerden şikayetçidir.
Varis oluşumuna sebep olan faktörler nelerdir?
Varisler primer veya sekonder olabilir. Primer varislerin sebepleri hakkında birçok teoriler olmasına rağmen esas faktörler kesin olarak belli değildir.
Primer varisler damar duvarının elastikiyetinin kaybı veya venöz kapakçıkların yetersizliği veya yokluğu ile ilişkili doğuştan veya ailesel birtakım problemlerin sonucudur. Bu primer varisler genellikle büyük safenöz sistemin alt kısımlarında gelişir.
Sekonder veya edinsel variköziteler venöz kapakçıkların travma, derin ven trombozu veya enflamasyon gibi nedenlerle hasarlanması sonucu gelişir. Uzun süre ayakta durma veya obezite(şişmanlık) tüm bacak varislerinin daha semptomatik hale gelmesine neden olurlar.
Varis oluşumunu kolaylaştıran faktörler nelerdir?
- Uzun süre ayakta durmak.
- Hamilelik
- Şişmanlık
- Oturarak çalışmak
- Hareketsizlik
- Yaşlılık
- İlaç kullanımı (Doğum kontrol hapları, menopoz döneminde kullanılan hormon replasman tedavileri)
Varis hastalığında sık karşelaşılan şikayetler nelerdir?
Ağrı.
Bu ağrı tüm bacağı ve özellikle diz altı bölgeyi etkileyen derin, künt ve bacağa ağırlık hissi veren bir ağrıdır. Uzun süre ayakta kalmakla artar ve bacağı yukarı kaldırmakla azalır.
Kaşıntı.
Bacak kaşınabilir ve sıcaklık, yanma hissi ve bazende zonklama olabilir. Genelde variköz damarların üzerinde olur ve yaygın bir his olmasa da bazen cilt değişiklikleri olduğunda ayak bileğine sınırlı olabilir.
Ayak bileğinde şişme.
Özellikle akşamları ayak bileklerinde hafif veya orta dereceli şişlikler belirir.
Gece krampları.
Yaygın bir semptom olmasına karşın variköz venler ile ilişkisi ispatlanmamıştır.
Yüzeyel tromboflebitler.
Yüzeyel variköz venlerin yüzeyel trombozu üstünde bulunan cildin akut inflamasyonuna neden olur. Kendiliğinden oluşabileceği gibi vene hafif bir travma, hareketsizlik veya uzun süreli yolculuklar sonucu da oluşabilir. Gizli tümörler gibi diğer nedenler de unutulmamalıdır. Akut dönmede cilt kızarık, sıcak ve çok hassastır. Aradan zaman geçince sert hassas olmayan damar üzerinde kalıntı hemosiderin boyanması olur. Sonuçta ven yeniden açılır(rekanalize) ve süreç kendini tekrarlayabilir.
Venöz ayak bileği cilt değişiklikleri.
Bu değişiklikler hafif hemosiderin pigmentasyonundan variköz egzama, lipodermatoskleroz ve açık yaraya kadar değişebilir.
Kanama.
Yüksek ayak bileği basınçlarının olduğu durumlar da hassas cilde hafif bir travma olduğunda büyük kanamalar olabilir. Benzer şekilde belirginleşmiş bir damara olan bir travma da aşırı kanamaya neden olabilir.
|
